Leczenie fobii szkolnej: Ile trwa? Realne ramy czasowe

Kiedy Twoje dziecko zmaga się z fobią szkolną, naturalne jest, że jako rodzic szukasz odpowiedzi na wiele pytań. Jednym z najczęściej zadawanych jest: „Ile to potrwa?”. Wiem, że perspektywa długotrwałego leczenia może być przytłaczająca, dlatego przygotowałam ten artykuł, aby dostarczyć konkretnych i praktycznych informacji na temat czasu trwania leczenia fobii szkolnej. Moim celem jest przedstawienie realistycznych ram czasowych, czynników wpływających na długość terapii oraz kluczowych etapów procesu, aby wesprzeć Was w zrozumieniu i pełnym zaangażowaniu w powrót dziecka do zdrowia.

Twoje dziecko panicznie boi się szkoły? Zrozumienie ram czasowych leczenia fobii szkolnej

Fobia szkolna to nie fanaberia dlaczego szybka reakcja ma kluczowe znaczenie?

Zacznijmy od podstaw: fobia szkolna to nie jest wymysł, kaprys ani lenistwo dziecka. To poważne zaburzenie lękowe, które objawia się silnym, irracjonalnym strachem przed pójściem do szkoły lub pozostaniem w niej. Dziecko, które cierpi na fobię szkolną, doświadcza prawdziwego cierpienia, często manifestującego się objawami somatycznymi, takimi jak bóle brzucha, głowy, nudności czy wymioty, które ustępują, gdy tylko perspektywa szkoły znika. Jako ekspertka wiem, że szybka reakcja i podjęcie leczenia są absolutnie kluczowe.

Nieleczona fobia szkolna może mieć dalekosiężne i bardzo negatywne konsekwencje. Po pierwsze, prowadzi do ogromnych zaległości w nauce, co z kolei obniża samoocenę dziecka i buduje frustrację. Po drugie, izolacja od rówieśników utrudnia rozwój umiejętności społecznych i nawiązywanie relacji, co jest niezwykle ważne w okresie dorastania. W najgorszym scenariuszu, w dorosłym życiu, nieleczona fobia szkolna może przerodzić się w fobię społeczną, depresję, a nawet lęk przed podjęciem pracy. Dlatego, jeśli podejrzewasz u swojego dziecka fobię szkolną, nie zwlekaj z poszukiwaniem profesjonalnej pomocy.

Ile to potrwa? Realistyczne spojrzenie na średni czas trwania terapii

Rozumiem, że jako rodzic chcesz wiedzieć, ile czasu zajmie powrót Twojego dziecka do pełnej sprawności i radości z chodzenia do szkoły. Muszę być tu realistyczna: czas leczenia fobii szkolnej jest bardzo zróżnicowany i zależy od wielu czynników. Średnio proces ten może trwać od kilku miesięcy do roku. To jest ten najbardziej optymistyczny scenariusz, gdy objawy nie są bardzo nasilone, a rodzina i szkoła aktywnie wspierają dziecko.

W lżejszych przypadkach, gdy fobia jest świeża i nie zdążyła się utrwalić, poprawa może być widoczna już po kilku tygodniach intensywnej pracy terapeutycznej. Jednak w sytuacjach bardziej skomplikowanych, gdy lęk jest bardzo silny, współistnieją inne problemy lub fobia trwa od dłuższego czasu, leczenie może wydłużyć się nawet do kilku lat. Ważne jest, aby pamiętać, że jest to proces indywidualny. Każde dziecko jest inne, ma inną wrażliwość, inne doświadczenia i inną sieć wsparcia. Dlatego nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, ale możemy przyjrzeć się czynnikom, które ten czas modyfikują.

Od czego zależy, czy terapia będzie krótsza, czy dłuższa? Kluczowe czynniki wpływające na czas leczenia

Jak wiek i nasilenie objawów wpływają na tempo powrotu do zdrowia?

Jednym z pierwszych czynników, które bierzemy pod uwagę, jest intensywność objawów. Im silniejszy lęk odczuwa dziecko, im bardziej nasilone są objawy somatyczne takie jak uporczywe bóle brzucha, głowy, nudności, a nawet wymioty tym dłużej może trwać proces terapeutyczny. Dziecko z bardzo silnym lękiem potrzebuje więcej czasu na stopniowe oswajanie się z sytuacją szkolną i na naukę skutecznych strategii radzenia sobie z emocjami. W takich przypadkach często konieczne jest również wsparcie farmakologiczne, o czym opowiem później.

Wiek dziecka również odgrywa rolę, choć fobia szkolna może wystąpić na każdym etapie edukacji. U młodszych dzieci, które dopiero rozpoczynają szkołę, fobia może być często związana z lękiem separacyjnym, co wymaga nieco innego podejścia. U starszych dzieci i nastolatków fobia może być bardziej złożona, często powiązana z problemami społecznymi, presją rówieśniczą czy akademicką. Z mojego doświadczenia wynika, że im wcześniej rozpocznie się interwencję, tym większa szansa na szybszy powrót do zdrowia, ponieważ lęk nie zdąży się jeszcze tak mocno utrwalić w psychice dziecka.

Rola rodziny dlaczego Twoje zaangażowanie jest najpotężniejszym przyspieszaczem terapii?

Muszę to podkreślić z całą mocą: aktywne wsparcie rodziców to najpotężniejszy czynnik przyspieszający terapię. Wasze zaangażowanie jest nieocenione. Kiedy rodzice uczestniczą w terapii (na przykład w terapii systemowej), uczą się, jak wspierać dziecko, jak reagować na jego lęk i jak budować otwartą komunikację w rodzinie, proces leczenia staje się znacznie bardziej efektywny. Dziecko potrzebuje poczucia bezpieczeństwa i pewności, że ma w Was oparcie, że nie jest samo w tej trudnej walce.

Kluczem jest również spójność działań. Jeśli terapeuta zaleca konkretne strategie, a rodzice konsekwentnie je wdrażają w domu, dziecko szybciej nabywa nowe umiejętności. Wasza cierpliwość, zrozumienie i gotowość do zmian w codziennym funkcjonowaniu rodziny mogą zdziałać cuda. To Wy jesteście dla dziecka najważniejszymi przewodnikami i to od Waszej postawy w dużej mierze zależy sukces terapii.

Gdy problem jest złożony: lęk separacyjny, konflikty z rówieśnikami i inne trudności

Niestety, fobia szkolna rzadko występuje w izolacji. Bardzo często towarzyszą jej inne problemy, które mogą znacząco wydłużyć czas terapii. Jeśli dziecko cierpi również na lęk separacyjny, czyli paniczny strach przed rozstaniem z opiekunem, musimy pracować nad oboma tymi aspektami jednocześnie. Podobnie jest z depresją, która często współistnieje z zaburzeniami lękowymi, pogarszając ogólny stan psychiczny dziecka i utrudniając mu mobilizację do działania.

Problemy w relacjach rówieśniczych, takie jak wykluczenie, nękanie czy brak akceptacji, również mogą być zarówno przyczyną, jak i konsekwencją fobii szkolnej. W takich przypadkach terapia musi objąć również pracę nad umiejętnościami społecznymi i wzmocnieniem pozycji dziecka w grupie. Nie możemy też zapominać o indywidualnych predyspozycjach dziecka dzieci wrażliwe, nieśmiałe, perfekcjonistyczne lub z niską samooceną mogą potrzebować więcej czasu i wsparcia, aby przezwyciężyć lęk i odbudować poczucie własnej wartości. Im więcej współistniejących trudności, tym bardziej złożony i dłuższy będzie proces leczenia.

Współpraca ze szkołą sojusznik, którego nie można pominąć

Szkoła jest miejscem, które wywołuje lęk, ale jednocześnie musi stać się miejscem, w którym dziecko ponownie poczuje się bezpiecznie. Dlatego zaangażowanie nauczycieli, pedagoga szkolnego i dyrekcji jest absolutnie kluczowe dla powodzenia terapii. Bez ich zrozumienia i współpracy, nawet najlepsza terapia indywidualna może nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Szkoła powinna stać się sojusznikiem, a nie wrogiem.

Współpraca ze szkołą może obejmować wiele aspektów: dostosowanie wymagań edukacyjnych, stworzenie bezpiecznego miejsca, do którego dziecko może się udać w razie ataku paniki, stopniowe wprowadzanie dziecka do środowiska szkolnego (np. na początku na kilka godzin, potem na cały dzień), a także edukację personelu na temat fobii szkolnej. Otwarta komunikacja między rodzicami, terapeutą a szkołą pozwala na stworzenie spójnego planu działania, który maksymalizuje szanse dziecka na powrót do zdrowia i pełne uczestnictwo w życiu szkolnym.

Jak wygląda leczenie fobii szkolnej krok po kroku? Poznaj etapy, przez które przejdziecie

Pierwszy krok: trafna diagnoza u psychologa lub psychiatry

Zanim rozpoczniemy jakąkolwiek terapię, kluczowe jest postawienie trafnej diagnozy. To zadanie dla doświadczonego psychologa dziecięcego lub psychiatry. Dlaczego to takie ważne? Ponieważ objawy fobii szkolnej mogą być podobne do innych zaburzeń, takich jak depresja, zaburzenia lękowe uogólnione, a nawet problemy somatyczne niezwiązane z psychiką. Profesjonalna diagnoza pozwala wykluczyć inne możliwe przyczyny problemów dziecka i potwierdzić, że mamy do czynienia właśnie z fobią szkolną.

Podczas procesu diagnostycznego specjalista przeprowadzi szczegółowy wywiad z rodzicami i dzieckiem, może również zastosować testy psychologiczne. Na podstawie zebranych informacji będzie w stanie określić nasilenie lęku, zidentyfikować czynniki wyzwalające oraz ocenić, czy nie współistnieją inne zaburzenia. Dopiero po postawieniu precyzyjnej diagnozy można zaplanować skuteczną i spersonalizowaną ścieżkę terapeutyczną, która będzie odpowiadać indywidualnym potrzebom Twojego dziecka.

Psychoedukacja: zrozumienie wroga, czyli czym jest lęk i jak działa?

Kolejnym, niezwykle ważnym etapem jest psychoedukacja. To moment, w którym zarówno dziecko, jak i cała rodzina, uczą się rozumieć, czym jest lęk, jak działa w naszym ciele i umyśle, oraz jakie są jego mechanizmy. Wyjaśniam, że lęk to naturalna emocja, która ma nas chronić, ale w przypadku fobii szkolnej staje się naszym wrogiem, reagując na sytuacje, które obiektywnie nie są niebezpieczne.

Podczas sesji psychoedukacyjnych dziecko dowiaduje się, dlaczego jego serce bije szybciej, dlaczego boli je brzuch, gdy myśli o szkole. Uczy się rozpoznawać sygnały swojego ciała i umysłu, które świadczą o narastającym lęku. Rodzice z kolei zyskują wiedzę o tym, jak wspierać dziecko w tych trudnych chwilach, jak rozmawiać o lęku i jak unikać pułapek, które mogą go nasilać. To fundament dalszej pracy terapeutycznej bez zrozumienia problemu trudno jest go skutecznie pokonać.

Terapia w praktyce: praca nad zmianą myśli i oswajanie lęku

Po etapie diagnozy i psychoedukacji przechodzimy do aktywnej fazy terapii. To tutaj dzieje się prawdziwa praca nad zmianą. Koncentrujemy się na pracy nad negatywnymi wzorcami myślenia i zachowań, które podtrzymują fobię. Dziecko uczy się identyfikować swoje "straszne" myśli na temat szkoły, kwestionować je i zastępować bardziej realistycznymi i wspierającymi. Pracujemy nad tym, aby dziecko zrozumiało, że jego myśli nie zawsze są faktami, a on ma wpływ na to, jak na nie reaguje.

Równocześnie, kluczowym elementem tej fazy jest stopniowe oswajanie dziecka z sytuacją szkolną. Odbywa się to poprzez techniki ekspozycji, czyli kontrolowane i bezpieczne wystawianie dziecka na sytuacje wywołujące lęk. Zaczynamy od małych kroków może to być najpierw rozmowa o szkole, potem oglądanie zdjęć, następnie krótka wizyta w budynku szkoły poza godzinami lekcyjnymi, aż po stopniowe powroty na zajęcia. Każdy mały sukces jest celebrowany, a dziecko uczy się, że może poradzić sobie z lękiem i że sytuacja, której się obawiało, nie jest tak straszna, jak mu się wydawało.

Zapobieganie nawrotom: utrwalanie nowych umiejętności na przyszłość

Kiedy dziecko zaczyna czuć się lepiej i regularnie uczęszcza do szkoły, nie oznacza to końca terapii. Ostatni, ale równie ważny etap, to zapobieganie nawrotom. W tej fazie skupiamy się na utrwalaniu wszystkich nabytych umiejętności i strategii radzenia sobie z lękiem. Dziecko uczy się, jak rozpoznawać wczesne sygnały ostrzegawcze, że lęk może powracać, i jak aktywnie reagować, zanim problem ponownie się nasili.

Pracujemy nad tym, aby dziecko miało "skrzynkę narzędziową" pełną technik relaksacyjnych, sposobów na zmianę myślenia i strategii komunikacyjnych, które będzie mogło stosować samodzielnie w przyszłości. Rodzice również otrzymują wskazówki, jak wspierać dziecko w utrzymywaniu tych umiejętności i jak reagować, gdy pojawią się drobne trudności. Celem jest zapewnienie długoterminowej poprawy i wyposażenie dziecka w zasoby, które pozwolą mu radzić sobie z wyzwaniami życia, nie tylko tymi szkolnymi.

Nie tylko rozmowa jakie metody terapii dają najlepsze rezultaty?

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): złoty standard w leczeniu fobii

Jeśli chodzi o leczenie fobii szkolnej, terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest uznawana za złoty standard. To metoda, która koncentruje się na zmianie negatywnych wzorców myślenia (poznawczych) i zachowań (behawioralnych), które podtrzymują lęk. W CBT nie skupiamy się na szukaniu przyczyn problemu w odległej przeszłości, ale na tym, co dzieje się tu i teraz, i jak możemy to zmienić.

Dziecko uczy się identyfikować swoje "automatyczne" myśli, które wywołują lęk (np. "Nauczycielka mnie skrzyczy", "Będę się jąkać przy odpowiedzi", "Nikt mnie nie lubi"). Następnie, z pomocą terapeuty, uczy się je kwestionować i zastępować bardziej realistycznymi i konstruktywnymi. Częścią CBT są również techniki ekspozycji, o których wspomniałam wcześniej stopniowe i kontrolowane oswajanie się z sytuacją szkolną. Skuteczność CBT w leczeniu fobii szkolnej szacuje się na około 70%, co oznacza, że większość dzieci doświadcza znacznej poprawy. Jest to terapia zorientowana na cel i stosunkowo szybka, co jest ważne dla rodziców i dzieci.

Terapia systemowa: kiedy cała rodzina potrzebuje wsparcia

Fobia szkolna rzadko dotyczy tylko dziecka. Często jest ona symptomem szerszych problemów w systemie rodzinnym. W takich przypadkach terapia systemowa, czyli rodzinna, jest niezwykle cennym narzędziem. Angażuje ona całą rodzinę w proces leczenia, ponieważ zakłada, że problem jednego członka rodziny wpływa na wszystkich, a zmiany w jednym elemencie systemu wpływają na całość.

W terapii systemowej pracujemy nad wzorcami komunikacji, rolami w rodzinie, zasadami i granicami. Pomaga ona rodzicom zrozumieć, jak ich reakcje, nawet te z najlepszymi intencjami, mogą nieświadomie podtrzymywać lęk dziecka. Celem jest stworzenie bardziej wspierającego i funkcjonalnego środowiska rodzinnego, w którym dziecko będzie czuło się bezpiecznie i będzie miało przestrzeń do rozwoju. Często połączenie CBT dla dziecka z terapią systemową dla całej rodziny daje najlepsze i najtrwalsze rezultaty.

Czy leki są konieczne? Rola farmakoterapii w łagodzeniu najsilniejszego lęku

Wielu rodziców obawia się farmakoterapii, co jest zrozumiałe. Jednak w niektórych, szczególnie trudnych przypadkach, leki mogą odgrywać ważną rolę jako wsparcie dla psychoterapii. Jeśli lęk jest bardzo silny, a objawy tak nasilone, że uniemożliwiają dziecku jakąkolwiek współpracę z terapeutą czy nawet wyjście z domu, psychiatra może podjąć decyzję o włączeniu leków przeciwlękowych lub antydepresyjnych (w odpowiednich dawkach i pod ścisłą kontrolą).

Celem farmakoterapii nie jest "wyleczenie" fobii, ale złagodzenie najsilniejszych objawów lęku. To pozwala dziecku poczuć się na tyle komfortowo, by mogło aktywnie uczestniczyć w psychoterapii i czerpać z niej korzyści. Leki często są stosowane przez ograniczony czas, a ich dawka jest stopniowo zmniejszana w miarę postępów w terapii. Zawsze jest to decyzja podejmowana wspólnie z psychiatrą, po dokładnej ocenie stanu dziecka i rozważeniu wszystkich za i przeciw.

Uzupełniające techniki relaksacyjne, które Twoje dziecko może stosować w domu

Oprócz głównych nurtów terapii, istnieje wiele uzupełniających technik relaksacyjnych, które Twoje dziecko może stosować w domu, aby radzić sobie z lękiem na co dzień. Są to proste, ale skuteczne narzędzia, które pomagają uspokoić ciało i umysł:

• Ćwiczenia oddechowe: Nauczenie dziecka głębokiego, przeponowego oddychania, które spowalnia tętno i uspokaja układ nerwowy.
• Trening Jacobsona (progresywna relaksacja mięśni): Metoda polegająca na napinaniu i rozluźnianiu poszczególnych grup mięśniowych, co pomaga dziecku zauważyć różnicę między napięciem a relaksem.
• Wizualizacje: Wyobrażanie sobie bezpiecznego, spokojnego miejsca lub pozytywnych scenariuszy, co odwraca uwagę od lękowych myśli i wprowadza w stan odprężenia.

Te techniki nie zastępują terapii, ale są jej doskonałym uzupełnieniem. Dają dziecku poczucie kontroli nad własnym ciałem i emocjami, co jest niezwykle ważne w walce z lękiem. Regularne ćwiczenie ich w domu wzmacnia efekty terapii i buduje poczucie sprawczości u dziecka.

Twoja rola ma znaczenie! Jak mądrze wspierać dziecko i aktywnie uczestniczyć w terapii?

Zrozumienie zamiast presji: dlaczego nigdy nie wolno zmuszać dziecka do pójścia do szkoły?

Jedną z najczęstszych, choć zrozumiałych, reakcji rodziców na fobię szkolną jest próba zmuszenia dziecka do pójścia do szkoły. Chcę to wyraźnie podkreślić: absolutnie nigdy nie wolno zmuszać dziecka do chodzenia do szkoły, gdy odczuwa paniczny lęk. Taka presja, choć wynika z troski i chęci "naprawienia" sytuacji, może przynieść odwrotny skutek nasilić lęk, poczucie bezradności i traumatyzować dziecko.

Dziecko, które odczuwa fobię, nie symuluje. Jego lęk jest realny i paraliżujący. Zmuszanie go do konfrontacji z czymś, co postrzega jako śmiertelne zagrożenie (nawet jeśli dla nas jest to tylko szkoła), jest jak wrzucenie osoby z lękiem wysokości na dach wieżowca. Zamiast presji, potrzebne jest zrozumienie, empatia i cierpliwość. Waszym zadaniem jest bycie bezpieczną przystanią, a nie źródłem dodatkowego stresu. Wspierajcie, słuchajcie i szukajcie rozwiązań razem z dzieckiem i specjalistą.

Budowanie bezpiecznej przystani: jak rozmawiać z dzieckiem o jego lękach?

Kluczem do wspierania dziecka jest stworzenie w domu bezpiecznej przystani, gdzie może ono otwarcie mówić o swoich lękach bez obawy przed oceną czy bagatelizowaniem. Oto kilka praktycznych wskazówek, jak rozmawiać z dzieckiem:

• Słuchaj aktywnie: Daj dziecku przestrzeń do wyrażenia wszystkich swoich obaw, nawet tych, które wydają się irracjonalne. Słuchaj bez przerywania i oceniania.
• Potwierdzaj uczucia: Powiedz: "Rozumiem, że się boisz", "Widzę, że to dla ciebie trudne". To pokazuje dziecku, że jego emocje są ważne i akceptowane.
• Normalizuj lęk: Wyjaśnij, że lęk jest naturalną emocją i że wiele osób doświadcza podobnych uczuć. To pomaga dziecku poczuć się mniej osamotnionym.
• Unikaj bagatelizowania: Nigdy nie mów: "Nie ma się czego bać", "To głupie". To sprawia, że dziecko czuje się niezrozumiane i zawstydzone.
• Skupiaj się na rozwiązaniach: Po wysłuchaniu, zapytaj: "Co możemy zrobić, żeby było ci łatwiej?", "Jak mogę ci pomóc?". Pracujcie razem nad strategiami.
• Bądź konsekwentny, ale elastyczny: Trzymajcie się planu terapii, ale bądźcie gotowi na modyfikacje, jeśli dziecko potrzebuje więcej czasu lub innego podejścia.

Pamiętajcie, że Wasza obecność, spokój i gotowość do pomocy są dla dziecka najcenniejszym wsparciem.

Jak skutecznie współpracować z terapeutą i personelem szkolnym?

Sukces w leczeniu fobii szkolnej to wynik pracy zespołowej. Rodzice, terapeuta i personel szkolny muszą działać jak zgrana drużyna, aby stworzyć spójne i wspierające środowisko dla dziecka. Regularna komunikacja jest tu fundamentem.

Jako rodzice, powinniście być w stałym kontakcie z terapeutą, informując go o postępach, trudnościach i wszelkich zmianach w zachowaniu dziecka. Terapeuta z kolei może udzielać Wam wskazówek, jak reagować w konkretnych sytuacjach i jak wdrażać strategie terapeutyczne w domu. Równie ważna jest współpraca ze szkołą. Upewnijcie się, że nauczyciele i pedagog szkolny rozumieją specyfikę fobii szkolnej i są świadomi planu powrotu dziecka do szkoły. Wspólnie możecie ustalić, jakie udogodnienia są potrzebne (np. możliwość wyjścia z klasy w razie silnego lęku, stopniowe zwiększanie czasu spędzanego w szkole) i jak skutecznie wspierać dziecko w jego wysiłkach. Tylko wtedy, gdy wszyscy grają do jednej bramki, dziecko ma największe szanse na szybki i trwały powrót do zdrowia.

Droga do szkoły bez lęku co robić, gdy leczenie się przedłuża i jak dbać o siebie jako rodzica?

Kiedy warto skonsultować się z innym specjalistą lub rozważyć zmianę metody?

Rozumiem, że proces leczenia może być długi i wyczerpujący. Jeśli po kilku miesiącach intensywnej terapii nie widzicie znaczącej poprawy, a dziecko nadal zmaga się z silnym lękiem przed szkołą, warto zadać sobie pytanie, czy obecne podejście jest najskuteczniejsze. Nie bójcie się skonsultować z innym specjalistą lub rozważyć zmianę metody leczenia.

Czasem zmiana terapeuty, który ma inne spojrzenie lub specjalizuje się w innym nurcie (np. jeśli dotychczas była to tylko CBT, może warto rozważyć włączenie terapii systemowej lub farmakoterapii), może przynieść przełom. Warto również sprawdzić, czy wszystkie czynniki wpływające na fobię zostały odpowiednio zaadresowane czy nie ma ukrytych problemów w rodzinie, w szkole, czy też współistniejących zaburzeń, które nie zostały w pełni zdiagnozowane. Pamiętajcie, że szukanie drugiej opinii to nie brak zaufania, a troska o dobro dziecka.

Przeczytaj również: Fobia społeczna: Czy to tylko nieśmiałość? Poznaj objawy i pomoc

Siła w cierpliwości: dlaczego warto celebrować małe kroki i nie tracić nadziei?

Walka z fobią szkolną to maraton, nie sprint. Będą dni lepsze i gorsze, postępy i chwile zwątpienia. Dlatego tak ważne jest, abyście jako rodzice uzbroili się w cierpliwość i wytrwałość. Celebrujcie każdy, nawet najmniejszy sukces: to, że dziecko wstało rano bez płaczu, że udało mu się wejść do budynku szkoły, że spędziło w niej godzinę. Te małe kroki budują jego pewność siebie i pokazują, że jest w stanie pokonać lęk.

Nie traćcie nadziei. Fobia szkolna jest uleczalna, a Wasze dziecko ma w sobie siłę, by ją przezwyciężyć. Pamiętajcie też o sobie. Dbanie o dziecko z fobią jest obciążające emocjonalnie. Znajdźcie czas na odpoczynek, na rozmowę z partnerem, przyjaciółmi, a w razie potrzeby, na własne wsparcie psychologiczne. Rodzic, który dba o siebie, jest w stanie lepiej wspierać swoje dziecko. Jesteście w tym razem, a Wasza miłość i wsparcie są najsilniejszymi narzędziami w tej drodze do szkoły bez lęku.